Taqrizlash etikasi

Taqriz tayyorlashda quyidagi ko’rsatkichlarga alohida e’tibor qaratiladi:

• tadqiqotning ilmiy yangiligi;
• natijalarning amaliy va nazariy ahamiyati;
• ilmiy yondashuvning o’ziga xosligi;
• tadqiqot mavzusining dolzarbligi;
• taqdim etilgan ma’lumotlarning ishonchliligi;
• fan va amaliyotning zamonaviy rivojlanish darajasiga muvofiqligi.

Ko’rsatilgan mezonlarning har biri taqrizda batafsil va asoslangan tarzda aks ettirilishi lozim.

Taqriz ob’ektiv, professional va konstruktiv tarzda tayyorlanishi kerak.

Quyidagilarga yo’l qo’yilmaydi:

• hissiy, kamsituvchi yoki obro’sizlantiruvchi izohlar;
• ilmiy asossiz sub’ektiv tanqid;
• muallif ishiga nisbatan xurofotli baho;
• faqat taqrizchining shaxsiy uslubiy afzalliklariga asoslangan mulohazalar.

Barcha mulohazalar aniq, asoslangan va ilmiy dalillar bilan tasdiqlangan bo’lishi kerak.

Taqrizchi quyidagilarga majbur:

• taqrizlashga rozilik yoki rad etish to’g’risida tahririyatga o’z vaqtida xabar berish;
• taqriz tayyorlash uchun belgilangan muddatlarga rioya etish va maqolani ko’rib chiqish jarayonini kechiktirmaslik;
• taqrizga yuborilgan materiallarning to’liq maxfiyligini saqlash;
• tahririyat bilan kelishmasdan qo’lyozmani uchinchi shaxslarga topshirmaslik yoki boshqa mutaxassislarni jalb etmaslik;
• maqolaning rasmiy nashr etilishidan oldin uning materiallaridan shaxsiy yoki kasbiy maqsadlarda foydalanmaslik;
• taqdim etilgan ishni qaysi qo’shimcha tadqiqotlar, aniqlashtirish yoki ilmiy ma’lumotlar mustahkamlashi mumkinligini ko’rsatish;
• manfaatlar to’qnashuvi aniqlangan taqdirda tahririyatni darhol xabardor etish;
• taqrizchining malakasi qo’lyozmaning alohida bo’limlarini to’liq baholash uchun yetarli bo’lmasa, tahririyatni zudlik bilan xabardor etish.

Maqola jurnal tahririyati tomonidan belgilangan mualliflar uchun qoidalarga muvofiq rasmiylashtirilishi kerak.
Ilmiy ish quyidagi talablarga javob berishi lozim:

• tadqiqot mavzusi bo’yicha to’liq va yetarli ma’lumotlarni o’z ichiga olishi;
• mantiqiy, yakunlangan va mustaqil tuzilmaga ega bo’lishi;
• jurnal tematikasiga mos kelishi;
• ko’rgazmali material faqat zarur bo’lganda, mazmunni idrok etishni yaxshilasa va matnni takrorlamasa ilova qilinishi.

Maqola materiallari fan va amaliyotning zamonaviy yutuqlariga mos kelishi hamda dalillarga asoslangan tibbiyot va ilmiy ishonchlilik tamoyillariga tayanishi lozim.
Quyidagi talablarga rioya etish majburiy:

• taqdim etilgan natijalarning aniqligi va asoslanganligi;
• zamonaviy ilmiy tasniflar, xalqaro standartlar va nomenklaturalardan foydalanish;
• Kasalliklarning xalqaro tasnifi (ICD), Xalqaro birliklar tizimi (SI) va amaldagi klinik protokollarni qo’llash;
• dori vositalarining nomlarini to’g’ri ko’rsatish: avval xalqaro nopatentlangan nom (INN), keyin zarur bo’lsa savdo nomi;
• O’zbekiston Respublikasining sog’liqni saqlash, fan va ta’lim sohasidagi amaldagi qonunchiligiga rioya etish.

Ilmiy maqola aniq, izchil va professional tarzda bayon etilishi kerak.
Quyidagilar majburiy hisoblanadi:

• matnning aniq tuzilmasi: sarlavha, annotatsiya, kalit so’zlar, kirish, materiallar va usullar, natijalar, muhokama, xulosa, adabiyotlar ro’yxati;
• material bayonida mantiqiy izchillik;
• ilmiy atamalardan bir ma’noli foydalanish;
• ixtisoslashgan ilmiy auditoriya uchun formulirovkalarning tushunarli bo’lishi;
• zamonaviy adabiy til normalariga rioya etish;
• ortiqcha kirish konstruksiyalarini, asossiz qisqartmalarni va ikkinchi darajali tushuntirishlarni istisno qilish;
• zarur bo’lganda asosiy qoidalarni kursiv yoki qalin shrift bilan ajratishga ruxsat beriladi.

Qonunchilikka, akademik etika normalariga va jamoat manfaatlariga zid bo’lmagan ilmiy munozarali maqolalar majburiy taqrizlashdan so’ng nashr etish uchun qabul qilinishi mumkin.
Zarur bo’lganda tahririyat bunday nashrni tahririyat izohi yoki tahrir hay’atining rasmiy fikri bilan birga chiqarishga haqli.

Taqrizning yakuniy qismida taqrizchi maqolani nashr etish imkoniyati to’g’risida asoslangan xulosa shakllantiradi:

• nashr etish tavsiya etiladi;
• qayta ishlangandan so’ng nashr etish tavsiya etiladi;
• qayta taqrizlash tavsiya etiladi;
• nashr etish tavsiya etilmaydi.

Salbiy xulosa chiqarilgan taqdirda rad etish sabablari aniq, asoslangan va professional tarzda bayon etilishi lozim.
Taqriz taqrizchi tomonidan quyidagilarni majburiy ko’rsatgan holda imzolanadi:

• familiya, ism, otasining ismi;
• ish joyi;
• egallayotgan lavozim;
• ilmiy daraja va ilmiy unvon;
• taqriz tuzilgan sana.

Taqriz tahririyat tomonidan belgilangan tartibda tahririyatga qog’oz yoki elektron shaklda taqdim etilishi mumkin.